YILLIK ÜCRETLİ İZİNE ÇIKAN İŞÇİYE ÜCRETİNİN ÖDENMESİ ZORUNLUDUR

1--GİRİŞ

Bilindiği gibi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 57. maddesine göre işveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izine başlamadan önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır.

İş Kanunu’nun 24/II-e maddesi kapsamında ücretin kanun hükümlerine uygun ödenmemesi sayılmaktadır. Bu durumda işçi, iş sözleşmesini haklı nedende derhal feshederek kıdem tazminatını talep edebilir.

Kanun’un bu hükmü kesin ve emredici niteliktedir. Tarafların aksini kararlaştırması, yani ücretin izin dönüşünde ödeneceğinin sözleşme ile belirlenmiş olması dahi geçerli değildir. Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğine göre, işverenin bu ödeme yükümlülüğünün herhangi bir talebe bağlı olmaksızın doğrudan doğruya kanundan kaynaklanmasıdır.

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 10.03.2025 tarih ve 2025/2024 Esas sayılı kararında, “4857 sayılı Kanun’un 57/1 hükmü ve 103. maddesi ile Yönetmelik’in ilgili hükümleri dikkate alındığında; işverence yıllık ücretli izin kullanan her işçiye, izin dönemine ilişkin ücretinin izne başlamadan evvel peşin olarak verilmesi veya avans olarak ödenmesi mutlak emredici şekilde düzenlenmiş olup bunun için işçinin ayrıca yıllık izin ücretinin ödenmesi hususunda bir talepte bulunmasına gerek yoktur.” denmektedir.

2- PEŞİN ÖDENECEK YILLIK İZİN ÜCRETİN HESAPLANMASI

Yıllık izin ücreti hesaplanırken esas alınacak ücret, işçinin izne çıktığı tarihte almakta olduğu çıplak ücret değildir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatları uyarınca hesaplama şu şekilde yapılacaktır:

-Brüt Ücret: İşçinin son brüt maaşı esas alınacak,
       - Sürekli arz eden menfaatler,
       - işçiye düzenli olarak sağlanan yol yardımı, yemek yardımı, erzak yardımı gibi ayni ve nakdi menfaatler, izin ücretinin hesabına dahil edilir.
       - Düzenli olarak ödenen pim ve ikramiyeler, bir yıllık ortalaması alınmak suretiyle ücrete eklenir. Ancak fazla mesai ücretleri bu hesaplamaya dahil edilmez.

Örnek olarak:
       Aylık brüt ücreti 60.000 TL olan ve 14 gün yıllık izne ayrılan bir işçinin alacağı brüt izin ücreti şu şekilde hesaplanacaktır:

60.000 TL /30 gün = 2.000 TL günlük brüt ücret 2.000 TL x 14 gün = 28.000 TL brüt izin ücreti. Bu tutardan yasal kesintiler olan SGK işçi payı, işsizlik sigortası, gelir vergisi ve damga vergisi düşüldükten sonra kalan net tutar işçiye peşin olarak ödenecektir.

3- İŞÇİLERİN YILLIK ÜCRETLİ İZİNE HAK KAZANMA SÜRESİ

Çalışma hayatında başarılı olabilmenin, verimli olabilmenin yegâne yolu belli bir süre iş ortamında uzaklaşmakla mümkündür. Bu ihtiyaçtan dolayı iş hayatımızın kurallarını düzenleyen 4857 sayılı İş Kanunu’na istinaden yayınlanan yıllık ücretli izin yönetmeliği ile usul ve esaslar düzenlenmiştir.

Yıllık ücretli izine hak kazanabilmek için, İşçinin, işe başladığı günden itibaren aynı işverenin bir veya birden fazla işyerinde toplam olarak, en az bir yıl çalışmış olması şartını sağlaması gerekir.

        İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izin hakkı anayasal bir hak olup, bu haktan vazgeçilemez. Bir yıl hizmeti bulunmayan işçilere verilen izinler, mazeret izni olarak değerlendirilir.

 

        4- İŞÇİLERE VERİLECEK YILLIK ÜCRTLİ İZİN VE HİZMET SÜRESİ

 

a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara 14 günden,

b) Beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara 20 günden,

c) Onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara 26 günden,

Az olamaz.

Yer altı işlerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izin süreleri dörder gün arttırılarak uygulanır.

Ancak 18 ve daha küçük yaştaki işçilerle 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi 20 günden az olamaz.

 

Emeklilerin yıllık ücretli izin hakları çalışanlarla yanıdır.

         4857 sayılı İş Kanunu’na göre, emekli kişilerin yıllık ücretli izin haklarının hesabında, normal çalışanlardan bir farkı yoktur. Deneme süresi dahil aynı işverene bağlı farklı işyerlerinde de olsa bir yıl çalışmış olan emeklilerin, normal çalışanlarda olduğu gibi yıllık ücretli izin hakkı vardır.

            Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir. İşçinin gelecek izin hakları için geçmesi gereken bir yıllık hizmet süresi, bir önceki izin hakkının doğduğu günden başlayarak gelecek hizmet yılına doğru hesaplanır.

         Yıllık ücretli iznin ne zaman kullanılabileceğine, işverenin yönetim yetkisi gereğince işveren karar verecektir. İşçi hak ettiği yıllık ücretli iznini, kullanmak istediği zamandan en az bir ay önce işverene yazılı olarak bildirmesi gerekir. İşçinin yıllık izin kullandığını, işveren ispatla yükümlüdür.

5- YILLIK İZİN SÜRESİNDE ÇALIŞMİŞ GİBİ SAYILAN HALLER

Aşağıdaki süreler yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır:

            a) İşçinin uğradığı kaza veya tutulduğu hastalıktan ötürü işine gidemediği günler,

            b) Kadın işçilerin doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadıkları günler,

            c) İşçinin muvazzaf askerlik hizmeti dışında manevra veya herhangi bir kanundan dolayı görevlendirilmesi sırasında işine gidemediği günler, (Bu sürenin yılda 90 günden fazlası sayılmaz)

 d) Çalışmakta olduğu işyerinde zorlayıcı sebepler yüzünden işin aralıksız bir haftadan çok tatil edilmesi sonucu olarak işçinin çalışmadan geçirdiği zamanın 15 günü, (işçinin yeniden işe başlaması şartıyla)

 e) Hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil günleri,

 f) İşveren tarafından verilen diğer izinler,

            g) Bu Kanunun uygulanması sonucu olarak işçiye verilmiş bulunan yıllık ücretli izin süresi,
            Yıllık ücretli izin süresinin hesabında, çalışmış gibi sayılan sürelerdir.

            6-YILLIK ÜCRETLİ İZNİN KULLANILMASINDA BİLİNMESİ GEREKEN               
                HUSUSLAR:

            1- İşçiye verilecek yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez.

           Bu iznin İş Kanunu’nda gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesi zorunludur.

Ancak, 53’üncü maddede öngörülen izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir.

 2-İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.

 3-Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz.

            4-Yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemde bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri karşılamak üzere işveren toplam 4 güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır. İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.

            5-İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili işçinin izine başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır.

6- 4857 sayılı İş Kanunu’nun 61. maddesine göre, sigortalılara yıllık ücretli izin süresi için ödenecek ücretler üzerinden iş kazaları ile meslek hastalıkları primleri hariç, diğer sigorta primlerinin, kanundaki esaslar çerçevesinde işçi ve işverenler yönünden ödenmesine devam olunur.

7-Alt işveren işçilerinden, alt işvereni değiştiği hâlde aynı işyerinde çalışmaya devam edenlerin yıllık ücretli izin süresi, aynı işyerinde çalıştıkları süreler dikkate alınarak hesaplanır. Asıl işveren, alt işveren tarafından çalıştırılan işçilerin hak kazandıkları yıllık ücretli izin sürelerinin kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek ve ilgili yıl içinde kullanılmasını sağlamakla, alt işveren ise tutmak zorunda olduğu izin kayıt belgesinin bir örneğini asıl işverene vermekle yükümlüdür.

          7- İŞÇİNİN YILLIK İZİNDE İKEN BAŞKA BİR İŞTE ÇALIŞM YASAĞI

        İş Kanunu’na göre, yıllık iznini kullanmakta olan işçinin, izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte çalıştığı anlaşılırsa, işveren bu süre içinde kendisine ödemiş olduğu ücretin iadesini isteyebilir. Bu hüküm, izin hakkının amacına uygun kullanılmasını temin etmek içindir.

            8- YILLIK ÜCRETLİ İZİNLE İLGİLİ İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

            İş Müfettişleri tarafından işyerlerinde yapılan denetimlerde, yıllık ücretli izin hükümlerine aykırı olarak kanunda ve yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uymadığı, hak edilmiş izni kullandırmadığı, iş sözleşmesi sona ermesi halinde bu izne ait ücretin ödemediği ve yıllık ücretli izine ayrılan işçinin yıllık izin dönemine ilişkin ücretini izine başlamadan önce peşin olarak ödenmediği veya avans olarak verilmediğinin tespit edilmesi durumunda, işveren veya işveren vekiline, her bir işçi için (2026 yılında) 4.815,00 TL idari para cezası uygulanacağı, 4857 sayılı Kanun’un 103. maddesinde düzenlenmiştir.

             9- SUNUÇ OLARAK

    
   Yıllık ücretli izin konusunda zaman zaman, işçi ile işveren arasında anlaşmazlıklar ve ihtilaflar çıkmakta olduğu bilinmektedir. Her iki tarafın da haksızlığa uğramaması için, yukarıda belirtilen yasan kurullara kesinlikle uyulması gerekir.

     Her işçinin, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini, işçinin izine başlamadan önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek kanuni bir zorundadır.

            Yıllık ücretli izin ücretinin peşin ödenmesi, işçinin dinlenme hakkını ekonomik kaygı taşımadan kullanabilmesi için getirilmiş koruyucu bir düzenlemedir. İşverenlerin, işçiyi izne göndermeden önce izin dönemine ait ücretini eksiksiz olarak ödemeleri hem yasal bir zorunluluk hem de çalışma barışının korunması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu yükümlülüğe uyulması, işverenleri hem idari hem de hukuki yaptırımlarla karşı karşıya bırakmayacağını özellikle belirtmek isterim. 

                                                                                                                             Ahmet Ağar   

                                                                                   Sosyal Güvenlik Müşaviri

Büklüm Cad. No: 9/4 Kavaklıdere- ANKARA 
Tel: 0312- 4199369  Fax: 0312- 4199371
e-posta: [email protected]
Web :
www.ahmetagar.com

 

| | Bu yazi toplam 41 kez okundu...
Bu Sayfayı Paylaş
 
(Bu makale yazılı veya elektronik ortamda kaynak göstermeden yayınlanamaz. Kaynak göstermeden yayınlayanlar hakkında yasal işlem yapılacaktır.)